Siguria në sektorin minerar vijon të jetë një nga problematikat më shqetësuese të tregut të punës në Shqipëri. Nëntë punonjës humbën jetën në miniera dhe karriera gjatë vitit 2025, ndërsa 31 të tjerë u aksidentuan. Të dhënat e Inspektoratit Shtetëror të Punës tregojnë se sektori minerar ka përqindjen më të lartë të masave administrative në raport me inspektimet e kryera, ndërsa Dibra mbetet një nga rajonet me peshën më të madhe të aksidenteve në punë.
Sipas raportit vjetor të Inspektoratit Shtetëror të Punës dhe Shërbimeve Shoqërore (ISHPSHSH), gjatë vitit 2025, në sektorin e minierave dhe karrierave u regjistruan nëntë raste me pasojë vdekjen dhe 31 punëmarrës të aksidentuar. Viktimat në këtë sektor përbëjnë 18,7% të 48 vdekjeve të regjistruara në vend si pasojë e aksidenteve në punë.
Me këto shifra, minierat dhe karrierat renditen pas ndërtimit për numrin e viktimave. Në sektorin e ndërtimit u regjistruan 18 humbje jete, ose 37,5% e totalit kombëtar.
Pesha e aksidenteve fatale në sektorin minerar është veçanërisht shqetësuese edhe kur krahasohet me numrin e përgjithshëm të punonjësve të aksidentuar. Nga 31 punëmarrësit e aksidentuar në miniera dhe karriera, nëntë humbën jetën, çka përbën rreth 29% të rasteve të raportuara në këtë sektor. Në nivel kombëtar, viktimat përbëjnë rreth 23% të 212 punëmarrësve të aksidentuar gjatë vitit 2025.
Këto të dhëna tregojnë peshën e rëndë që kanë aksidentet fatale në aktivitetin minerar. Megjithatë, raporti nuk jep një analizë të hollësishme të shkaqeve të aksidenteve në miniera, as të vendndodhjeve konkrete apo të rrethanave në të cilat kanë ndodhur rastet me pasoja fatale.
93% e inspektimeve në miniera përfunduan me masa administrative
Një tjetër tregues që ngre shqetësime për sigurinë në sektor është numri i masave administrative të vendosura gjatë kontrolleve.
Sipas raportit të ISHPSHSH-së, gjatë vitit 2025 u inspektuan 150 subjekte minerare, nga 194 që ishin inspektuar një vit më parë. Pavarësisht uljes së numrit të inspektimeve, në sektor u vendosën 139 masa administrative.
Kjo do të thotë se masa administrative u vendosën në rreth 93% të inspektimeve të kryera, përqindja më e lartë ndër sektorët e aktivitetit ekonomik të përfshirë në raport. Për krahasim, mesatarja kombëtare ishte rreth 60%.
Vetë raporti e identifikon sektorin minerar si një aktivitet me risk të shtuar, duke e lidhur këtë vlerësim me gjetjet gjatë kontrolleve. Megjithatë, dokumenti nuk specifikon në mënyrë të plotë natyrën e secilës shkelje dhe as sa prej masave administrative lidhen drejtpërdrejt me mangësitë në sigurinë teknike që mund të çojnë në aksidente.
Inspektorati shpjegon se ulja e numrit të subjekteve minerare të inspektuara lidhet me orientimin më selektiv të kontrolleve dhe efektin e masave të ndërmarra më herët. Por, në kushtet kur në sektor janë regjistruar nëntë viktima dhe një përqindje e lartë e kontrolleve kanë evidentuar shkelje, mbetet e rëndësishme të vlerësohet se sa efektive kanë qenë masat për parandalimin e aksidenteve.
Dibra, ndër rajonet më të prekura nga aksidentet në punë
Të dhënat për shpërndarjen rajonale të aksidenteve nxjerrin në pah edhe situatën në Dibër, një nga zonat kryesore minerare të vendit.
Sipas raportit të ISHPSHSH-së, në rajonin Dibër ku përfshihet edhe qarku Kukës, u kryen 41 inspektime, u regjistruan 35 punëmarrës të aksidentuar dhe 13 humbje jete. Këto të fundit përbëjnë rreth 27% të 48 viktimave të regjistruara në nivel kombëtar gjatë vitit 2025.
Raporti e lidh peshën e rajonit Dibër-Kukës me aktivitetin e minierave dhe karrierave, të cilat përbëjnë një nga sektorët kryesorë ekonomikë të zonës. Megjithatë, dokumenti nuk e ndan numrin e 13 viktimave në Dibër sipas sektorëve ekonomikë, ndaj nuk mund të thuhet se të gjitha këto humbje jete kanë ndodhur në miniera.
Po ashtu, raporti nuk paraqet një ndarje të plotë të aksidenteve minerare sipas bashkive, minierave apo subjekteve përgjegjëse. Kjo e bën të vështirë identifikimin, vetëm nga këto të dhëna, të zonave dhe aktiviteteve konkrete ku rreziku është më i lartë.
Inspektimet e ankesave nuk sollën gjoba apo pezullime
Në sektorin minerar, gjatë vitit 2025 u kryen edhe tetë inspektime pas ankesave. Sipas të dhënave të raportit, këto kontrolle përfunduan me tetë paralajmërime, pa u regjistruar masa pezullimi të aktivitetit apo gjoba.
Ky rezultat ngre pikëpyetje mbi natyrën e problematikave të konstatuara gjatë kontrolleve pas ankesave dhe mënyrën se si ato janë trajtuar. Megjithatë, pa të dhëna të hollësishme për përmbajtjen e ankesave, shkeljet e evidentuara dhe arsyetimin e masave të marra, nuk mund të nxirret përfundimi se paralajmërimet kanë qenë ose jo të mjaftueshme në secilin rast.
Raporti evidenton gjithashtu 6.277 punëmarrës të inspektuar në sektorin privat minerar. Nga këta, 17 rezultojnë të punësuar në mënyrë informale dhe 21 pa kontratë individuale pune. Ndërkohë, 60 punonjës rezultojnë të siguruar me pagë minimale. Në sektor janë evidentuar edhe 54 punëmarrës të huaj, tre prej të cilëve pa leje pune.
Këto të dhëna pasqyrojnë problematika që lidhen jo vetëm me sigurinë në punë, por edhe me formalizimin e marrëdhënieve të punës dhe respektimin e detyrimeve ligjore nga subjektet që ushtrojnë aktivitet minerar.
Mungesë kapacitetesh për kontrollin e sektorëve me rrezik të lartë
Në raportin vjetor, ISHPSHSH pranon se kapacitetet inspektuese dhe logjistike mbeten të kufizuara, veçanërisht në sektorët e ndërtimit, minierave dhe shërbimeve.
Institucioni evidenton mungesa të mjeteve operative, pajisjeve digjitale dhe trajnimeve të specializuara, si dhe shtatë pozicione rajonale të paplotësuara. Këto kufizime mund të ndikojnë në aftësinë e institucionit për të ushtruar kontrolle të vazhdueshme dhe për të ndjekur zbatimin e masave të kërkuara nga subjektet.
Një element tjetër i rëndësishëm është ndarja e kompetencave të kontrollit në sektorin minerar. Inspektimet në galeritë nëntokësore janë në kompetencën e Autoritetit Kombëtar të Sigurisë dhe Emergjencave në Miniera (AKSEM), ndërsa ISHPSHSH bashkëpunon me këtë autoritet për shkëmbimin e informacionit dhe analizën e rasteve.
Për këtë arsye, shifrat e raportit të ISHPSHSH-së duhen lexuar duke pasur parasysh kompetencat e veçanta të institucioneve që mbikëqyrin sigurinë minerare. Për të krijuar një panoramë të plotë të aksidenteve në miniera, nevojiten edhe të dhënat e AKSEM-it, veçanërisht për aksidentet në galeritë nëntokësore, shkaqet e tyre dhe masat e marra ndaj subjekteve përgjegjëse.
48 viktima në vend, 15 më shumë se në vitin 2024
Në shkallë kombëtare, gjatë vitit 2025 humbën jetën 48 punonjës si pasojë e aksidenteve në punë, kundrejt 33 viktimave të regjistruara në vitin 2024. Rritja është 45,5%. Numri i përgjithshëm i punëmarrësve të aksidentuar arriti në 212, nga rreth 177 një vit më parë.
Ndër sektorët me numrin më të lartë të aksidenteve pa pasoja fatale, ndërtimi zë 22,6% të rasteve, prodhimi 20,7%, ndërsa sektori minerar 14,6%. Këto shifra e rendisin aktivitetin minerar ndër sektorët ku siguria në punë mbetet një çështje e rëndësishme për t’u trajtuar.
Të dhënat e vitit 2025 nënvizojnë nevojën për kontrolle efektive, transparencë mbi shkaqet e aksidenteve dhe ndjekje të zbatimit të masave të sigurisë në sektorin minerar. Për një rajon si Dibra, ku minierat dhe karrierat kanë peshë të konsiderueshme ekonomike, identifikimi i rreziqeve dhe parandalimi i humbjeve të jetëve mbeten çështje me rëndësi të drejtpërdrejtë për punonjësit dhe komunitetet lokale.
