Më shumë se një dekadë pas reformës administrativo-territoriale të viteve 2014–2015, bashkitë shqiptare vijojnë të kenë vështirësi serioze në ushtrimin e një pjese të funksioneve që u janë deleguar me ligj. Raporti Përfundimtar i Komisionit të Posaçëm Parlamentar për Reformën Administrativo-Territoriale të Partisë Socialiste, i depozituar në korrik 2026, konstaton se 6 nga 41 funksionet e analizuara ushtrohen në mënyrë shumë të kufizuar ose nuk ushtrohen fare.
Analiza është mbështetur në shqyrtimin dokumentar të të gjitha 61 bashkive në vend, si edhe në vlerësime të kryera në terren në një kampion prej 15 bashkish. Sipas raportit, vetëm 4 funksione rezultojnë se ushtrohen në nivel të mirë, 21 në nivel të kënaqshëm, 10 në nivel të pamjaftueshëm, ndërsa gjashtë funksione renditen në kategorinë me performancën më të dobët.
Ekonomia lokale dhe bujqësia, ndër sektorët më problematikë
Në grupin e funksioneve që paraqesin performancën më të dobët bëjnë pjesë zhvillimi ekonomik vendor, mbështetja për biznesin e vogël dhe organizimi i shërbimeve në mbështetje të zhvillimit ekonomik.
Kjo do të thotë se, pavarësisht se zhvillimi ekonomik është një prej përgjegjësive të vetëqeverisjes vendore, në një pjesë të konsiderueshme të territorit bashkitë nuk kanë arritur të krijojnë kapacitetet e nevojshme për të nxitur aktivitetin ekonomik, për të mbështetur sipërmarrjen e vogël apo për të organizuar shërbime që lidhen drejtpërdrejt me zhvillimin ekonomik të komuniteteve.
Problematike paraqitet edhe fusha e informacionit dhe këshillimit për bujqësinë dhe zhvillimin rural. Raporti e rendit këtë funksion ndër më të dobëtit, duke evidentuar vështirësitë e bashkive për të ofruar mbështetje dhe shërbime të qëndrueshme për sektorin bujqësor dhe komunitetet rurale.
Dobësitë shtrihen edhe në mbrojtjen e mjedisit. Në grupin e gjashtë funksioneve me performancën më të ulët janë përfshirë mbrojtja e biodiversitetit, si dhe funksionet që lidhen me mbrojtjen e ajrit, ujit, tokës dhe kontrollin e ndotjes akustike.
Problemi nuk është vetëm madhësia e bashkive
Një prej gjetjeve më të rëndësishme të raportit është se performanca e dobët në këto fusha nuk mund të shpjegohet thjesht me madhësinë e njësive vendore.
Sipas analizës, në disa funksione ekziston një lidhje mes kapaciteteve dhe madhësisë së bashkisë, por për gjashtë funksionet me performancën më të ulët, dobësia “nuk shpjegohet vetëm nga madhësia, por reflekton edhe kufizime institucionale, ligjore dhe organizative”.
Kjo gjetje merr rëndësi të veçantë në kushtet kur vendi po diskuton një tjetër reformë territoriale. Zvogëlimi i numrit të bashkive, në vetvete, nuk garanton përmirësimin e shërbimeve apo të funksioneve të pushtetit vendor, nëse nuk shoqërohet me rritje të kapaciteteve financiare, njerëzore dhe administrative.
Në praktikë, raporti sugjeron se sfida nuk lidhet vetëm me mënyrën se si janë ndarë territorialisht bashkitë, por edhe me aftësinë reale të administratave vendore për të ushtruar përgjegjësitë që u janë dhënë.
Disa shërbime funksionojnë mirë
Në kontrast me këto fusha problematike, raporti evidenton edhe një grup funksionesh ku bashkitë kanë arritur performancë më të mirë.
Ndër to përfshihen pastrimi, ndriçimi publik, administrimi i tregjeve, mirëmbajtja e parqeve, pjesa administrative e arsimit parashkollor, aktivitetet kulturore dhe sportive, mbrojtja nga zjarri dhe policia bashkiake.
Një grup tjetër funksionesh paraqet progres, por ende jo në nivele të kënaqshme. Në këtë kategori përfshihen planifikimi i territorit, infrastruktura rrugore, transporti publik, mbrojtja civile dhe bibliotekat.
Kjo diferencë tregon se decentralizimi nuk ka prodhuar të njëjtin rezultat në të gjitha fushat. Bashkitë kanë arritur të ushtrojnë më mirë funksionet që lidhen me shërbimet e drejtpërdrejta dhe të përditshme për qytetarët, ndërsa kanë mbetur më të dobëta në funksionet që kërkojnë kapacitete më të specializuara, planifikim afatgjatë dhe burime të qëndrueshme njerëzore e financiare.
Në Kuvend diskutohet ulja e bashkive nga 61 në 46
Gjetjet e raportit vijnë në një moment kur në Kuvend është depozituar projektligji për një reformë të re administrativo-territoriale.
Projektligji i propozuar nga Partia Socialiste parashikon uljen e numrit të bashkive nga 61 në 46, përmes shkrirjes së 15 bashkive dhe bashkimit të tyre me 13 bashki fqinje. Ndërkohë, 33 bashki të tjera do të mbeten të pandryshuara.
Sipas mazhorancës, ndryshimet nuk nënkuptojnë zhdukjen e qyteteve apo humbjen e identitetit të tyre. Qytetet që do të përfshihen në bashkitë e reja parashikohet të ruajnë emrin, qendrën urbane dhe përfaqësimin institucional, ndërsa do të kenë edhe përfaqësim në këshillin bashkiak dhe një nënkryetar.
